Entrevista a Tomás Rivera

2
293

Coñecín a Tomás en Maio de 2013 cando presentamos o primeiro volume d’As Crónicas de Bran na Biblioteca da Asociación de Veciños de Atochas-Monte Alto. Lembro que foi un serán moi especial. Primeiro por poder facer uso dese espazo tan marabilloso que teñen a carón do Campo de Marte e que con tanto esforzo e paixón loitou contra a política de recortes do goberno municipal do PP, nunha yincana case imposíbel por se manter aberto. A outra razón pola que non esquezo aquel momento é porque Tomás era o único asistente á presentación que eu non tiña fichado (é dicir, non estaba no meu círculo de amizades). Penso que este pequeno detalle xa dá unha pista sobre o perfil irreverente, curioso e autodidacta que ten este home mais, para que xulguedes por vós mesm@s, podedes ler a continuación a charla que tiven o pracer de compartir con el. Máis unha vez, un momento de calma no Passepartout Beerhouse, o segundo fogar de Bran.

Quen é Tomás Rivera e que é Kindlegarten?

Tomás Rivera é unha persoa que ten máis boas intencións e inquedanzas que capacidade e habelencias para sacalas para adiante. Sempre tiven interese na cultura e nos contidos culturais, en producir e crear cultura ademais de consumila. Repasando a vida acho que non aproveitei as oportunidades que tiven ou que non souben procuralas. Porén, confórmome con contribuír, dentro das miñas posibilidades, á fonda transformación e a repensar o que precisa o noso modelo social.

kindlegartenKindleGarten é un blogue literario no que pretendo amosar a miña experiencia lectora, partillar cos demais as impresións que me deixan os libros que vou lendo. Algo que, na época na que o comecei, non podía facer na miña contorna inmediata. Sendo realista, só é un máis entre milleiros, pero quero pensar que reflicte o meu modo de entender a literatura, nalgún punto intermedio entre a crítica literaria profesional, académica, seria, e as recensións superficiais e mesmo frívolas que se poden atopar en moitos blogues, en particular nos de literatura xuvenil, que tiran cara a uniformidade de estilo e contidos. Nos case tres anos que levo con el, foi tendo unha evolución natural cara as obras de Fantasía, Terror e Ficción científica, e malia que non sexa ningunha referencia en Internet, fico satisfeito de ter desenvolvido un xeito propio de elaborar contidos, que creo que lle dan ao blogue a súa identidade particular.

O primeiro contacto que tiven contigo foi como ‘reporteiro’ do teu blogue Kindlegarten. Había algo antes de Kindlegarten? E non falo de ti como lector senón como activista ou creador de cultura.

KindleGarten sacoume precisamente dunha seca de varios anos, pero antes dela houbera unha época frutífera, na que participara activamente na cultura, colaborando nun portal sobre movementos culturais e sociais de A Coruña. Aí comecei a crear contidos para Internet, con críticas de concertos, discos e obras de teatro, artigos sobre locais de lecer, librarías e tendas de discos, columnas de opinión… e moderando un foro, que daquela era o xeito de crear e manter unha comunidade de usuarios. Foi interesante porque eran os tempos previos ás redes sociais, non había case información nin recursos sobre A Coruña en Internet, e aínda menos da súa contracultura e movementos de base. Polo de entón nin o concello tiña unha páxina útil e interactiva. Nós queriamos crear un portal aberto a todos: ás asociacións, aos colectivos informais, ás bandas, aos artistas, aos hostaleiros. Foi un tempo de inexperiencia, pero fermoso. Iamos falar cos donos dos bares e tomábannos por tolos. Lembro un, agora pechado, no que me dixeran “Non entrara xamais unha persoa aquí dicindo que vén porque viu o pub en Internet”. Agora os locais teñen nos vidros os autocolantes de TripAdvisor ou Foursquare, e están ateigados de cartaces de “Síguenos en Facebook, Twitter, Instagram…”. Non digo que nós foramos visionarios, ou hoxe sería rico, pero si que vimos medrar e evolucionar Internet, que xa é algo.

KindleGarten sacoume precisamente dunha seca de varios anos, pero antes dela houbera unha época frutífera, na que participara activamente na cultura, colaborando nun portal sobre movementos culturais e sociais de A Coruña.

Por que esa empatía que amosaches desde un primeiro momento co proxecto Contos Estraños? Quero dicir que, no teu caso, deberías buscar contido ‘trending topic’ para gañar visitas en Kindlegarten e, non obstante, fixeches recensións moi traballadas de case todas as publicacións de Contos Estraños…

De sempre gostei da literatura “de xéneros”, e gardo a lembranza de cando era inaccesíbel para min, por dispoñibilidade e por prezo. Hogano é un momento doce para esta literatura, e no seu día sorprendinme ao descubrir Contos Estraños por unha nota de impresa. A achega concretouse ao mercar e ler o primeiro volume de As crónicas de Bran, a partir do cal fun coñecendo o resto da liña editorial e, aínda máis importante, aos compoñentes do proxecto. Creo que a empatía xorde de combinar varios factores: o pulo á literatura de xéneros en galego, a recuperación do formato revista e a promoción de autores noveis, a bravura que supón o desafío ao oligopolio editorial galego… Creo que Contos Estraños é un compromiso coa galeguidade e coa literatura fantástica, algo que os amadores de ámbalas dúas estamos na obriga de apoiar e dar a coñecer.

Sendo KindleGarten a voz que teño para tal fin, escollo publicar recensións e perfís de obras de Contos Estraños, Urco e outras editoriais que considero admirables, como Pulpture ou Rayo Verde, fronte a contidos que, como comentamos, poderían darme máis visitas, pero que nin me haberían de satisfacer, nin axudarían ao feito diferencial do blogue, que é ofrecer contidos diferentes e manter unha independencia das correntes dominantes do panorama editorial.

Falando das recensións, pensas que é unha marca da casa facelas tan extensas e documentadas ou era algo que xa viras noutras webs e querías aplicalo na túa?

As recensións longas comezaron á mantenta, non foi algo premeditado. Simplemente comecei a escribir as recensións do mesmo xeito que coas técnicas de análise de texto que aprendín e empreguei no sistema educativo. Como nunca estudei análise e teoría literarias, non podo facer críticas formais, da narratoloxía, as voces e as autoridades e demais cuestións, pero tampouco sei resumir a miña opinión en dous ou tres parágrafos como adoitan facer moitos blogueiros, acotío ficando nos aspectos superficiais (“non me gusta tal personaxe”, “o libro faise aburrido porque falan moito”). Por iso penso que estou nun punto medio entre as dúas posturas, como xa dixemos.

As recensións longas comezaron á mantenta, non foi algo premeditado. Simplemente comecei a escribir as recensións do mesmo xeito que coas técnicas de análise de texto que aprendín e empreguei no sistema educativo.

Así que non foi algo que vira noutras páxinas, como si foron outros elementos do blogue que adoptei por puro mimetismo, porque era o que facía todo o mundo, e que despois fun eliminando ou cambiando, segundo ía aprendendo a administrar un blogue. En canto ás recensións, cando falo dun libro, procuro reflectir tanto as impresións que me produciu como lector, e tento interpretar as intencións que o autor tiña á hora de escribilo, de afondar nas ideas que o autor, ou autora, quería transmitir, mesmo aquelas nas que el non reparou. E facer ligazóns con outros autores e correntes artísticas, con conceptos filosóficos ou elementos culturais. Igual que falar das obras que deriven dela: cinema, teatro, banda deseñada… e iso non podo facelo nunha recensión de tres parágrafos. Sei que nestes tempos a meirande parte dos accesos a Internet fanse por dispositivos móbiles, polo que prima a concisión, porque o público cansa axiña e non adoita ler máis de dez ringleiras. Perdo lectores a cada parágrafo, pero o das recensións longas é xa case unha cuestión de principios.

Nalgunha ocasión fuches subindo material propio. Como foi a experiencia como escritor? Segues a traballar niso?

No meu caso non foi satisfactoria de todo. Escribir resúltame esgotador, porque me falta a constancia necesaria, a resistencia ao cansazo de estar sentado durante horas, a tolerancia á frustración cando as cousas non dan saído como un quere, e mesmo a disciplina de marcarse unha xornada ou un plan de escritura. En resumo, escribir dez mil palabras pode levarme un mes, e despois fico sen azos durante semanas. Outro problema engadido é a falta de técnica, de habelencias. Por exemplo, eu quixer escribir Ciencia-Ficción, pero non posúo nin os coñecementos técnicos nin a imaxinación precisos para practicar ben ese xénero, e iso provócame desacougo. Iso todo pola parte propiamente literaria, que despois vén a carreira estarrecedora de dar a coñecer os teus escritos. En KindleGarten algunhas semanas recibo entre dúas e seis propostas de lectura de autores autopublicados, e estamos falando dun blogue pequeniño, non quixera ver a caixa de correo dunha editorial. Porén, estou satisfeito do pouquiño que din escrito, as escasas persoas que leron os meus textos tiveron boas palabras para eles e teño ideas para un par de relatos, así que podo dicir que si, que sigo a escribir, malia que adico máis tempo e enerxías ao blogue.

Non hai moito tiveches varias relacións de amor-odio coas redes sociais e, polo que sei, abandonaches case todas elas. Cales foron as túas conclusións sobre a efectividade do uso das redes sociais? No referente a promover a unha obra ou a un autor…

Malia que me pese, hoxe en día as redes sociais son indispensables para promover calquera produto, sexa unha obra, un autor, un blogue, unha páxina web, un negocio ou un servizo. E isto ven da acomodación que as devanditas redes teñen feito dos usuarios, teñen educado aos usuarios nunha actitude pasiva, na que só teñen que sentar e agardar que a rede lles vaia servindo os contidos. De xeito xeneralizado perdeuse a curiosidade e a iniciativa de procurar os contidos, pois as redes rematan por saber o que nos interesa e o que nos atrae, grazas aos seus algoritmos draconianos. Resulta curioso como Internet naceu con portais que tentaban manter ao usuario dentro deles, ofrecerlle unha selección de contidos, datos e novas; despois chegou a era das páxinas web, para agora volver de novo aos portais, coa diferencia que hogano xa non ofrecen contidos á eito, senón personalizados segundo as preferencias do usuario. Para unha marca é máis importante a presenza en Facebook ou Twitter que a súa páxina web, que fica para cuestións corporativas e pouco máis.

De xeito xeneralizado perdeuse a curiosidade e a iniciativa de procurar os contidos, pois as redes rematan por saber o que nos interesa e o que nos atrae, grazas aos seus algoritmos draconianos.

Por iso, un autor, ou unha obra, ou un blogue que non teñan presenza e actividade nas redes sociais van ficando invisibilizados. Persoalmente eu farteime diso e quixen rachar o círculo. Pasei por todas as fases, con conta en varias redes e moita actividade nelas, mesmo caendo no spam, pero decateime tamén que a relación entre o tempo adicado á promoción e a repercusión da mesma en canto a visitas ao blogue era baixa. Pensemos tamén que hai milleiros de persoas promovéndose á súa vez, e este exceso de oferta e de información remata intoxicando ao usuario (xa hai un neoloxismo para isto, a infoxicación), que é incapaz de procesalo todo, desconcéntrase e colapsa. Eu, pola miña parte, fun causando baixa en todas as redes, e polo de agora só conservo Facebook, na que abandonei todos os grupos e deixei de seguir todas as páxinas. Dende entón estarei menos informado e o meu blogue acusará a perda de visitas, pero sinto que recuperei o control do meu tempo, volvín ao lector de feeds RSS e á busca activa de contidos. Á fin, a miña conclusión é que as redes sociais son, por veces, un xigantesco taboleiro de anuncios onde todos falan pero ninguén escoita.

Ves lóxico e/ou natural que un autor teña que investir tanto tempo da súa vida particular en berrarlle ao mundo que existe? Non nos estamos acostumando a que a información nos chegue de xeito automatizado, sen que teñamos que facer unha busca activa?

Non, non o vexo lóxico. Véxoo normal por mor da gran competencia que existe hoxe, con miles de autores autopublicados tentando darlle publicidade a súa novela, e con editoriais independentes promovendo os seus catálogos, repetindo unha e outra vez as súas mensaxes en grupos e comunidades de Facebook e Google+, e con robots publicando o mesmo chío en Twitter cada poucas horas. A fartura de autores non é negativo, é a consecuencia natural e desexable dunha sociedade alfabetizada e culta, onde a poboación pasa de consumidora a creadora de cultura, pero o resultado da súa actividade de promoción nas redes é o que dixemos antes, un feirón colosal onde milleiros de feirantes vocean a súa mercadoría, e os fregueses xa non saben a quen atender.

E si, cando nós facemos “Me gusta” ou “Seguir” ou equivalente na plataforma que sexa, estamos a automatizar a recepción de información, estamos a converter as redes sociais nun lector de feeds e nun portal á vella usanza que concentra todos os nosos contidos, estamos a perder a proactividade, en especial porque os algoritmos van modelando os nosos gustos, con suxestións e recomendacións tiradas da nosa actividade e a dos nosos contactos. Van facéndonos máis guiadiños. Nótase nas seccións de comentarios dos xornais e nas páxinas de valoracións, as de “poñerlle estreliñas” aos hoteis, aos restaurantes ou a calquera outra cousa. Fixéronnos crer que a nosa achega é útil e necesaria, cando en realidade nos xornais somos as cifras de visitas que despois presentan aos seus anunciantes, e nas páxinas de valoracións estamos a facerlles os estudos de mercado a custo cero. Por non falar da cantidade de datos que lles andamos a dar sobre as nosas preferencias e hábitos de consumo, para que despois os poñan a disposición de terceiros. Hai un dito ben certo: “se un produto é de balde, ti es o produto”.

E iso non é perigoso? Quero dicir que, se eu non busco a información que eu quero, podo correr o risco de que alguén estea a decidir por min a información que me chega…

O dedo na chaga. Abofé que é perigoso! Estamos a trocar comodidade por liberdade. Pensemos que, após todo, a información que obtemos polas redes sociais está controlada por robots, por algoritmos que son quen selecciona as suxestións personalizadas, le as nosas mensaxes e as dos nosos contactos e analiza as nosas preferencias. Se non somos proactivos e autónomos na procura de información, rematamos por obter só a que unha empresa quere que vexamos. Isto para min é empobrecedor, é unha Internet deturpada. Hai un vídeo do ano 2006, titulado “Epic 2014” que especulaba coa evolución de Internet deica o 2015, dominada por unha fusión titánica de Google e Amazon chamada Googlezon. Como todos os prognósticos errou nalgunhas cousas, pero ten unha idea moi poderosa: a información que se lle entrega aos usuarios estaría completamente administrada polo xigante, e para a meirande parte dos usuarios serían currilladas, banalidades, novas triviais e dixomedíxomes sobre famosos. Ben, isto está a pasar. As novas chégannos malladas, picadiñas, peneiradas e mastigadas, e están a infantilizarnos con titulares ben rechamantes como “10 cousas que non sabías de…” ou “Chamáronlle gorda e non vas crer o que tal fixo deseguido!” Creo que temos que rachar con isto, decidir por nós mesmos de novo, volver ao noso xestor de RSS e a procurar os contidos fóra das redes, evitar que as propostas que non xogan ao xogo das redes sociais se tornen invisibles.

Como te imaxinas ti Internet e as redes sociais (ou o que haxa daquela) dentro de vinte anos…

Gostaba de sabelo. Arthur C. Clarke predixo cun acerto abraiante, nos anos 70, a informática doméstica e a actual Internet tal como foi deica agora. Acho que o futuro pasará pola case total desaparición da palabra escrita, e Internet será eminentemente audiovisual. Hoxe está a perderse a escrita a man, e dentro de vinte anos esquecerase a mecanografía. Isto vai asociado a que Internet irá cara a conectividade total e permanente. Non “entraremos” en Internet, estaremos nela decote. De seguir o camiño actual, a través de dispositivos portátiles, algunha evolución dos actuais reloxos de pulso, o máis probable que ligados a audífonos e proxectores de imaxe, cos que calquera superficie servirá de pantalla. Para entón teranse esvaecido as grellas de programación en tv e radio, nun futuro non moi afastado estes medios serán repositorios de contidos á carta.

Hoxe está a perderse a escrita a man, e dentro de vinte anos esquecerase a mecanografía.

En canto ás redes sociais, conto que iremos cara a unha identidade dixital única, que permita interactuar en múltiples plataformas, tanto de lecer como administrativas como bancarias, sen crear usuarios para cada unha. O máis probable é que estea controlada polos gobernos, cunha lei que esixa que vaia vencellada ao cartón de identidade electrónico e aos datos bancarios.

Isto último é o que máis me preocupa, porque falamos dun control e dunha monitorización constante das persoas. Hoxe estanse a incorporar aos vehículos dispositivos de conexión, que ben usados serven de baliza para accidentes e emerxencias, pero que tamén trazan e rexistran todos os nosos movementos. No futuro falamos dunha Internet omnímoda e de gobernos omniscientes sobre o que fan, pensan, opinan e mercan os seus cidadáns.

Isto arrepía tamén en canto a produción, control e accesibilidade dos contidos, en especial remátase por perder a neutralidade da rede. Poderán primar certos contidos e invisibilizar outros, mesmo cun sistema de certificados ou peaxes de acceso, afogando aos medios independentes ou non profesionais. Do mesmo xeito, coa tendencia á aloxar todos os recursos e contidos “na nube”, a posesión física dos arquivos perderá valor, e os usuarios afaranse aos micropagos e á posesión de licenzas de uso dos recursos, non dos recursos en si mesmos. Xa o dixo Richard Stallman: “Os teus arquivos na nube non son teus”. Supoño que xurdirán alternativas fóra do sistema, semellantes ao que hoxe é a deep web, pero xa non son quen de imaxinar como.

En canto á filosofía das redes sociais, que son un fenómeno que non remata de tocar teito, tirará cara ao compoñente emocional. Pensemos nunha sociedade de persoas cun sentimento moi forte de señardade. As redes tentarán encher ese oco, xogar coas emocións dos usuarios. Como os risos enlatados das telecomedias, que naceron para que o espectador sentise que non ría só, que estaba acompañado, porque o riso compartido é un acto de socialización. Pasarán de ser un complemento ás actuais relacións interpersoais no mundo real a ser a única contorna social para moita xente, pode que mesmo se desenvolvan amigos virtuais con simuladores de conversa. É dicir, a fronteira entre real e virtual desaparecerá ou farase máis difusa. Algo para o que, por fortuna, xa nos ten preparados a Ficción científica.

Imaxes: Xosé Duncan.

2 COMENTÁRIOS

    • Grazas, Roberto. Penso que o traballo ben feito (e sobre todo, feito con moito agarimo) sempre ten un arrecendo e un espírito que o distingue do resto e o fai destacar. Na miña opinión, o fogar de Tomás Rivera é un claro exemplo disto.

DEIXAR UNHA RESPOSTA


*