Entrevista a Eli Ríos

1
198

Eli Ríos desprende enerxía e forza. Chegan en violentas marusías desde a outra beira da mesa na que sentamos e teñen as propiedades máxicas de sorprender, intimidar e engaiolar a partes iguais. Fala coa mesma intensidade e paixón coas que recita os seus versos e o que, nun principio, ía ser unha conversa de media hora, alongouse até a hora sen que me dese conta do paso do tempo. O que aquí tedes a continuación é o que se gravou como entrevista, o resto repousa no fondo das cuncas dos nosos cafés.

Quen é Eli Ríos?

Pois son unha pequena pallasa que vai pola vida tentando loitala todos os días e cunha afección que son os mundos fóra da realidade.

Lin nalgunha web que che preguntaron pola túa tardía incorporación á escrita. Alén do tema de cando, por que comezaches pola poesía?

Realmente non comecei pola poesía. En realidade foi pola narrativa. No instituto houbo un profesor que me alentou a presentarme a un premio na Casa de Cultura de Dorneda e gañeino. Entón, foi cando descubrín que xuntando palabras podía facer algo. O que pasa é que os primeiros recoñecementos viñeron na poesía e foron recoñecementos que me superaron. Foi encontrarme en Carral con Miguel Anxo Fernán Vello que, claro, estudara no instituto e que, para min, era unha figura referente. Ademais rompérame moito a cabeza porque outra cousa non será Fernán Vello, pero poliédrico… e fixérame pensar moito.

Realmente non comecei pola poesía. En realidade foi pola narrativa.

A partir de aí tiven que parar. Tiven que parar e dicir ‘imos asimilar con calma todo isto, imos ver que é o que está a pasar e cal é o camiño que quero coller’. Desde ese momento, encontreime moi cómoda coa poesía e seguín e seguín e agora volvo de novo á narrativa infantil.

Pensas que a poesía é un xénero para entendidos? É habitual que os rapaces de hoxe en día saiban de memoria as letras das cancións de Miley Cyrus ou, peor, de temas de Reggeaton. Así e todo, non os ves cun libro de poesía na man ou recitando versos.

Aínda que vou procurar agora moitos inimigos, moita parte do problema está nunha parte do persoal docente. Naqueles que non lles achegan a poesía porque é complicado para un adulto facelo, porque os recortes non lles deixan tempo ou porque a narrativa parece máis sinxela para adaptar a un temario.

Para a rapazada non é nada complicado. Son retrousos para eles. Se ti lles les un poema, enténdeno á primeira.

O problema somos nós, os adultos, que só lles sabemos transmitir o concepto do que é un retrouso, que se temos que medir… No momento no que complicas a poesía, estás a complicar a percepción. Estou totalmente segura, ademais porque o vexo na práctica, que tanto María Reimóndez, Carlos Negro, toda esta xente ten unha recepción da súa poesía incrible pero.. fóra das aulas. Porque non estás condicionando á rapazada a buscar unha metáfora, unha patáfora, un hipérbato, non. Están lendo por que queren e por que lles gusta! De feito, o conto infantil Bicha naceu nunha exposición que fixen nunha aula de quinto de primaria de poesía. Foi falando de María que é un dos poemarios máis complicados que teño. É un poemario borgiano que xoga coa cábala… e os nenos entendérono. Penso que lle estamos a poñer a etiqueta de “difícil de entender” á poesía que non ten.

A cal das túas obras lle tes máis cariño e por que?

Non podo escoller… (risas) Pois… creo que son as inéditas porque son as que aínda estou con elas, traballándoas, aínda están no meu camiño. As outras, ao final, deixan de ser miñas. Co que me quedo das obras é con aquel neno que levantou a man nunha presentación e dixo ‘Ai! Pois eu son esa personaxe!”. Para min, persoalmente, xa non me traen ese afecto que si me achegan as que estou traballando agora.

Este ano non lle foi nada mal á túa Bicha. Que motivou ese cambio de rexistro cara a narrativa? Foron ganas de experimentar ou algo que vai perdurar? E, tamén, sentístete a gusto, liberada do corsé da poesía ou botaches en falta a súa musicalidade?

Non teño a certeza de ser unha narradora que consiga liberarse da poesía. Teño moitas eivas na narración aínda que, imaxino, será como todo: práctica, práctica e máis práctica. Pero si pesan moito. De feito, hai partes de Bicha que se as poñemos en verso, vai valer igual. Pois mira, comecei na narrativa infantil porque me picou un neno cando estaba facendo as presentacións de María. Díxome, ‘e non tes nada escrito para nós?’. E foi cando pensei, ‘e por que non?’ E boteime a facelo, como un reto. El picoume e eu quería contestarlle. Foi realmente bonito cando volvín á escola. El prometérame unha viaxe en avión, cando fose piloto, se eu lle facía o conto, non? Entón fixen o conto, volvín e díxenlle ‘Toma, eu cumprín’ (risas). E si quero que teña continuidade. Gustoume moito o trato cos nenos, como o viven, como se meten na historia. E hai rapazada que me coñece da vida diaria e non me asocia coa escrita. Eles len o libro, métense dentro e esquécense que son ‘a mamá de’. Iso paréceme engaiolante. E si, seguimos porque agora, cando apareza esta entrevista, faltarán unhas semanas para que saia o novo libro de narrativa infantil.

Que opinión che merece que teñas que defender ou argumentar, ou mesmo que te etiqueten a ti, como poesía feminista? Non deberían estar as obras por riba da ideoloxía que ti teñas ou do fondo que poidan deixar entrever? É dicir, non pensas que, moitas veces, cando se fala de narrativa ou poesía feminista se está politizando a obra, perdendo de vista a mensaxe real que quere transmitir?

Talmente. O que pasa é que, cando alguén a etiqueta de feminista, estase posicionando nun sistema patriarcal. E a min correspóndeme crear os outros referentes. E correspóndeme porque foi a miña escolla. É dicir, chegou un momento no que a miña filla só podía ler contos de princesas, contos nos que ela tiña que agardar por esa media laranxa. E que lle estaba a transmitir a miña filla? Que non era unha persoa completa? E tomei unha posición. Hai quen decide poñer a etiqueta de literatura feminista e que isto implique unha escrita con sensibilidade, unha escrita dirixida aos coidados… Pois eu fago todo o contrario, é dicir, se ti non queres ver os recursos que hai na miña obra, é o teu problema e o teu sistema patriarcal.

Non vou xogar con esas regras do xogo. Non quero xogar porque teño o futuro detrás miña.

Teño a miña filla, as miñas primas, teño xente que merece que as protagonistas tamén sexan femininas e que non teñan que estar á espera dun home que as defenda. Non, as miñas protagonistas poden ser enxeñeiras igual que o poden ser os homes. Paréceme que non estamos no século XXI. É igual que o que custa que entren no sistema os novos tipos de narrativa como as fantasías, as distopías… Que son totalmente normais noutras literaturas, noutros sistemas como o anglosaxón, como o francés, por exemplo. E aquí custa moito. Por que? Porque existe ese sector, que se empeña en poñer etiquetas, e o que estamos a facer e non entrar no século XXI. Perdemos lectores e non son a primeira que o digo.

Lectores e evolución, non?

Evolución… Ti podes crer que na nosa literatura non exista o ‘chick lit’. A min é un tema que me ten fascinada, como non existe o ‘chick lit’? Que pasa? Que a xente que quere ler no autobús, na sala de espera da dentista ou algo lixeiro non ten dereito a ler en galego?

Dis por aí, ou iso lin eu por Internet que dicías, que non es unha escritora ‘activa’ e comentabas que isto te condiciona a depender dos certames. Aínda así, aínda gañando eses certames, non hai ofertas de editoriais?

Non. Parece curioso que, non sei se xa son sete ou oito certames e todos de certo prestixio, teño a honra de dicir que teño ‘nons’ de todas as editoras(risas). A partir de agora, si. Deume Galaxia unha oportunidade e foi a partir de Bicha. A voces novas témolo moi difícil nos comezos. Hai un desexo de manter as formas narrativas, o que falabamos antes, nun sistema que está en decadencia.Creo que as portas do futuro virán polas editoriais pequenas, traballadas con cariño, porque son as que nos están abrindo á xente nova.

Ao fío do tema dos certames, cres que a visibilidade que dan os premios é, en realidade, preguiza ou falta de esforzo por parte dos medios de comunicación por faceren eles mesmos unha busca activa de boa literatura e que se quedan, simplemente, con aqueles libros premiados ou avalados por críticos de renome?

É moi difícil. Esa é unha eiva da nosa literatura. Non temos un sistema crítico-editorial que chegue ao público. Temos un sistema crítico que, digamos, é de eido universitario, que chega a un sector moi determinado. Temos un sistema crítico que fai unhas recensións en prensa pero… eu non sei se viches o espazo que lles deixan…? Son catro liñas. Temos un país moi activo literariamente e non chegamos aos lectores. Todos os días temos unha, dúas, tres presentacións e as fins de semana incluso máis. Temos un festival anual moi grande que é o Culturgal, que xunta a unha morea de xente. O que pasa é que nos metemos xa no ámbito político porque non hai unhas boas políticas de difusión, de apoio… Non sei por qué a cultura non interesa neste gran país no que podemos facer unha gran difusión sobre as touradas ou sobre calquera outra cousa, pero dos libros… Somos, realmente, os escritores e escritoras, algunha editorial implicada e os novos libreiros e libreiras que queren vender os libros, pero pouco máis. Fáltanos persoal formado que dea esa visibilidade, fáltannos canles que dean esa visibilidade. E xa non che digo nada cando se trata de muller, que seguimos fóra de todos os eventos, de todas as charlas…

É típico nas entrevistas e non vou deixar de caer nos tópicos… cal é a túa opinión sobre a situación actual da poesía ou calquera outro comentario co que queiras rematar?

Avogar un pouquiño polo máximo apoio. Apoio desde, o que falabamos, o sector da crítica, as editoras… porque temos moito por ofrecer e moito por recuperar. Arrimar o ombro todos os sectores implicados. Temos moitas lectoras e lectores que recuperar. Hai que sacar adiante este século XXI con novas propostas, temos que arriscar moitísimo máis e abrirnos a novos lectorados.

Imaxes: Eli Ríos, Xosé Duncan.

1 comentário

DEIXAR UNHA RESPOSTA


*